พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติมัชฌิมาวาส หรือวัดกลาง(ธ) อ.เมืองสงขลา

บันทึกความจำ
เดือนกรกฎาคม ปี 2552 (16ปีที่แล้ว) มีภารกิจไปปรับปรุงนิทรรศการ ณ พิพิธภัณฑ์เมืองสงขลา 2 แห่ง ในเมืองเดียวกัน
คือ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสงขลา และ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติมัชฌิมาวาส หรือวัดกลาง(ธ) อ.เมืองสงขลา
พิพิธภัณฑ์สงขลานั้นเป็นอาคารหรือเป็นบ้านเก่า ดัดแปลงเป็นพิพิธภัณฑ์จัดแสดงมาตั้งแต่ พ.ศ.2517
ส่วนที่วัดกลาง หรือวัดมัชฌิมาวาสนั้น ท่านพระครูเทพวิสุทธิคุณ(เลี่ยม อลีโน) ได้รวบรวมวัตถุสิ่งของที่ประชาชนนำมาถวายจัดเป็นพิพิธภัณฑ์เปิดให้ประชาชนเข้าชมตั้งแต่ พ.ศ.2477 ที่กุฎิของท่าน
สมัยต่อมาจึงได้ขยับขยายมายังอาคารหลังใหม่และได้เพิ่มห้องสมุดเพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ของผู้คนในสมัยนั้น ประจวบกับผู้ช่วยเจ้าอาวาสในขณะนั้นคือ พระราชศีลสังวร (ช่วง อตฺถเวที) ท่านมีความสนใจในเรื่องนี้ จึงได้รวบรวมโบราณวัตถุ ศิลปวัตถุที่พบในพื้นที่โดยรอบของสงขลา สทิงพระ ระโนด ไว้ได้มากมาย หลายชิ้นจัดว่าเป็น Masterpiece พบเจออีกไม่มี เช่นพระพุทธรูป พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร พระศิวะ ท้าวกุเวร เทวรูป พระพิมพ์อีกสารพัด
พิพิธภัณฑ์นี้จัดแสดงในอาคารเดิมมาอย่างเนิ่นนาน ของบริจาคก็มากขึ้น ครุภัณฑ์ก็มากขึ้น จนพื้นที่จัดแสดงและของในตู้แน่นขนัด ในตู้เต็มไปด้วยฝุ่นและแมลง ตู้เป็นคราบ อาคารน้ำฝนรั่ว สีลอก หลังจากซ่อมปรับปรุงอาคารภายนอกไปสักพัก ก็ถึงคิวของการปรับปรุงภายใน
โดยต้องขนย้ายโบราณวัตถุออก ทำบันทึกหลักฐานตามทะเบียนเดิม ถ่ายภาพ ไล่ตามตู้ ทำความสะอาด จัดเก็บ เพื่อรอการตกแต่งภายในและแท่นฐานให้แล้วเสร็จ จึงจะนำมาทำความสะอาดและนำมาจัดแสดงตามตู้ ตามกลุ่มเดิม
ตู้ทั้งหลายที่ย้ายออกไปนั้น จำไม่ได้แล้วว่าขนย้ายไปเก็บที่ไหนบ้าง แต่เก็บไว้ในวัดนั่นแหละ วันที่ขยับย้าย มีตู้ที่ถูกซ่อนถูกบังไว้ด้านใน ทำเป็นกรงเหล็กอย่างแข็งแรงถ้าไม่ขยับตู้ด้านหน้าออกจะไม่เห็นของในตู้นี้เลย
โบราณวัตถุในตู้นั้นมีรูปหล่อพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร พระวัชรสัตว์โพธิสัตว์ปางเหวัชระ พระอคัสยะหรือพระศิวะปางพระเทพครู ซึ่งหาได้ยาก รวมถึงเทวรูปท้าวชมภลหรือท้าวกุเวร และยังมีพระพุทธรูปปางต่างๆ ทำด้วยทองคำ เงิน นาค งาช้าง ไม้หายาก กัลปังหา และเครื่องถ้วยเบญจรงค์เครื่องถ้วยจีนหายากอีกหลายชิ้น เก็บรักษาไว้ในตู้นี้ ถือเป็นขุมทรัพย์กลางเมืองสงขลาที่ซ่อนสมบัติลำ้ค่าไว้อย่างแท้จริง
รอบนอกก็เป็นตู้ที่เก็บเครื่องถ้วยไทย-จีน ทั้งที่หายากและแบบบ้านๆจำนวนมาก เครื่องใช้ไม้สอย พระพุทธรูปเล็กใหญ่ ของแปลกของป่าของมีค่า เงินตรา สมุดไทยใบลานอีกจำนวนมาก ซึ่ง จัดแสดงไม่หมดในการปรับปรุงครั้งนี้ ได้แต่ทำบันทึกหลักฐานไว้และจัดเก็บไว้ในที่ปลอดภัยรอวันข้างหน้าจะได้ขยับขยายต่อไป
เป็นการทำงานที่สนุกและเปิดโลกหลายอย่างมาก ถึงแม้ว่าจะได้ทำงานพิพิธภัณฑ์มาก่อนหน้านี้บ้าง แต่กับงานที่วัดกลางเมืองสงขลานี้ให้ความรู้และประสบการณ์ที่แข็งแรงขึ้นในอีกระดับนึง ช่วยเพิ่มทักษะและทำให้ตื่นตัวในการค้นหาความรู้มากขึ้น จากการที่ทำทะเบียนไปแล้วต้องคิดในใจว่า .. นี่คืออะไรว่ะ.. อยู่คนเดียวบ่อยมาก สมัยนั้นอินเตอร์เนตก็ไม่กว้างขวางและใช้งานง่ายเหมือนตอนนี้ ทำให้มีอะไรก็ต้องไปค้นหนังสือในห้องสมุดและหาซื้อหนังสือเพิ่มเติม ไปเดินตลาดนัดของเก่าเพื่อดูว่ามีของที่เหมือนๆกับที่เราเจอไหม เขาเรียกว่าอะไร ใช้งานยังไง เป็นอะไรที่สนุกมาก
แล้วของกินที่สงขลาพวกขนมพื้นบ้านอร่อยมาก (นอกเรื่องอีกละ)
งานที่ทำนี้มีเพื่อนเล่และพี่วุฒิ ช่างศิลป์ พี่โอ้ ติ๋วสลับกันไปสมทบช่วยหน้างาน (จนทุกวันนี้เพื่อนเล่จากไปหลายปีแล้ว ยังคงระลึกถึงอยู่นะเพื่อน)
มีพี่อย่าง คุณวัชราวดี วิเชียรศรี ผ.อ.พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสงขลา คอยกำกับดูแล
พี่ปุ๊ก คุณสุพจน์ พรหมมาโนช ผ.อ.สำนักโบราณคดีสงขลา คอยแวะมาดูมาชมความคืบหน้าบ่อยๆ
มีอยู่วันนึง ทำงานอยู่คนเดียว พี่สุพจน์พารองอธิบดีมาเยี่ยม จำชื่อท่านไม่ได้แต่จำหนวดท่านได้ ท่านยังทักทายและบอกทิ้งท้ายไว้
ฝากด้วยนะต้น ..... (ครับ)
และยังได้ทำงานร่วมกับภัณฑารักษ์อารมณ์ดีอย่างคุณผึ้ง ปัทมา ที่สอนงานให้หลายอย่างจนใช้เป็นวิชาทำมาหากินจนทุกวันนี้
วันไหนทำตู้สวยๆ เราก็ให้คุณผึ้งเป็นคนทำเราเป็นผู้ช่วย
วันไหนตู้เลอะๆ ของผุพัง เศษกระดูกชิ้นงาของขึ้นรา ก็เราทำแทน
ต้นปี 2553 ทุกอย่างเรียบร้อย ก็ได้เวลาของการจัดแสดง
ผ่ามผ๊ามมม ชิ้นงานที่คัดเลือกไว้ก็ได้นำมา Display ใหม่อย่างสวยงาม จัดตู้จัดไฟ ติดป้ายคำบรรยาย ติดกราฟฟิก ทำความสะอาดก่อนส่งมอบงาน
สองสามวันสุดท้ายเราทำงานกันจนดึกดื่น หลังจากงานเสร็จก็กลับกรุงเทพ หลังจากนั้นได้เจอคุณผึ้งที่งานมหาลัยอีกสองครั้งเองมั้ง แล้วก็ไม่ได้เจอกันไม่ได้ไปสงขลาอีกจนเพิ่งได้ไปเมื่อปลายปี 2568 นี้เอง
รวมเวลาที่ไม่ได้กลับไปเยือนถึง 16 ปี สุดจะเชื่อ
ขอบคุณทุกท่านที่อ่านจนจบ
การไปทำงานครั้งนี้ไปในนามของบริษัทเซ็นเตอร์พีซจำกัด
ซึ่งต้องขอขอบคุณ คุณหลิง บอสใหญ่ที่น่ารักที่ไว้ใจส่งไปทำงานนี้
จนทุกวันนี้ยังคงวนเวียนทำงานพิพิธภัณฑ์อยู่เลย
#พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติมัชฌิมาวาส